پیشنهاد آموزشی

ضرورت پژوهش در آموزش مهندسی

با گذشت حدود هشت دهه از آغاز آموزش عالی دانشگاهی در ایران، آموزش مهندسی در کشور، درکنار گسترش کمّی زیاد، فراز و فرودهای چندی را پشت‌ سر گذارده است. در حال حاضر بیش از 4/1 میلیون دانشجوی مهندسی، در صدها مرکز آموزش مهندسی کشور، مشغول به‌‌تحصیل می‌باشند. اعتلای آموزش مهندسی در گرو شناسایی چالش‌های آن و ارایه راه‌کارهایی برای غلبه برآنهاست. و این امریست که تنها با پژوهش‌های سامان یافته، امکان‌پذیر می‌باشد.

     اولین بستر مناسب برای پژوهش در زمینۀ آموزش مهندسی، با تاسیس فصل‌نامه آموزش مهندسی ایران توسط فرهنگستان علوم، در سال 1378 شمسی ایجاد شد. این نشریه با انتشار مرتب خود در طی این سال‌ها نقشی مهم در انتشار پژوهش‌های صورت گرفته در زمینه‌های مختلف آموزش مهندسی در سطح ملی و بین المللی، ایفا کرده است. همه مقالات منتشر شده توسط این نشریه در وبگاه آن، به صورت رایگان، قابل دسترسی می باشد (www.ijee.ias.ac.ir). با تاسیس انجمن آموزش مهندسی ایران در سال 1388، که با مساعدت فرهنگستان علوم صورت گرفت، قدم مهم دیگری در زمینۀ آموزش مهندسی و پژوهش‌های مرتبط با آن برداشته شد (www.isee.ir). با پیگیری انجمن اموزش مهندسی ایران شاخه‌های این انجمن در دانشگاه‌های مناطق مختلف کشور در حال تاسیس می‌‌‌‌باشد. علاوه بر آن این انجمن تشکیل هسته‌های پژوهش در آموزش مهندسی در دانشگاه های مختلف را مورد حمایت قرار می‌دهد.

     با برگزاری اولین کنفرانس آموزش مهندسی کشور در سال 1388 در دانشگاه تهران، زیر ساخت مناسب، دیگری در زمینۀ پژوهش در آموزش مهندسی ایجاد شد. این کنفرانس‌ها هر دو سال یکبار به‌ترتیب در دانشگاه‌های صنعتی اصفهان، صنعتی شریف و شیراز برگزار شد. در آبان ماه 1396 پنجمین کنفرانس آموزش مهندسی ایران در دانشگاه خواجه نصیر برگزار خواهد شد (http://iicee2017.kntu.ac.ir). یکی دیگر از اقدامات موثر انجمن آموزش مهندسی، تاسیس موسسۀ ارزشیابی آموزش مهندسی ایران در سال 1390 بود که پژوهش‌های مرتبط با ارزشیابی آموزش مهندسی را در دستور کار قرار داد (www.iaiee.ir).

      به دنبال تاسیس کرسی یونسکو در آموزش مهندسی در سال 1393، زیر ساخت تازه‌ای برای پژوهش در آموزش مهندسی ایران ایجاد شد (www.ucee.ut.ac.ir). کرسی یونسکو در آموزش مهندسی، پژوهش و آینده پژوهشی در زمینه‌های مختلف آموزش مهندسی را در سرلوحۀ اهداف خود قرارداده است. این کرسی پژوهش‌های صورت گرفته در زمینۀ آموزش مهندسی را، به‌‌صورت پایان نامه‌های دانشگاهی و یا طرح‌های پژوهشی، مورد حمایت قرا می‌دهد. به‌این منظور، کرسی یونسکو در آموزش مهندسی  فهرستی از زمینه‌های پیشنهادی برای پژوهش در آموزش مهندسی کشور را فراهم آورده است:

1.  بهینه سازی کارآموزی‌‌های دوره کارشناسی مهندسی

2.  راهکارهایی برای افزایش نقش طراحی درپروژه‌های کارشناسی

3.  تدریس با پاورپوینت، آری یا نه

4.  روش‌هایی برای اولویت دادن به کارگروهی دانشجویان کارشناسی

5.  روش‌های برای تقویت مهارت‌های ارتباطی دانشجویان مهندسی

6.  بررسی علل کاهش انگیزه و امید به‌آینده در دانشجویان

7.  تعیین تعداد بهینه دانش‌آموختگان  مهندسی مورد نیاز کشور

8.   جذب استاد در رشته‌های مهندسی

9.  چالش‌های مدیریت مراکز آموزش مهندسی

10. اقتصاد آموزش مهندسی

11. چالش‌های پیش‌روی  ارزشیابی برنامه‌های آموزش مهندسی کشور

12. برنامه ریزی آموزش مهندسی

13. منابع درسی و کمک درسی آموزش مهندسی

14. حذف یا ادغام درس‌های موجود یا پیشنهاد درس‌های جدید

15. کنترل کیفیت آموزش‌های دوره دکتری مهندسی

16. آموزش‌های  بین‌رشته‌ای جدید در مقطع کارشناسی ارشد

17. کارایی ادغام مراکز آموزشی کوچک‌تر و قطبی کردن فعالیت‌ها

18. بازارکار  دانش‌آموختگان مهندسی

19. بهبود نقش صنعت درآموزش مهندسی

20. دانش آموختگان مهندسی و  فرار مغزها

21. صادرات نیروی انسانی متخصص

22. چالش‌های زنان دانش آموخته مهندسی

23. ما و جهانی شدن آموزش مهندسی

24.بررسی عملکرد  نشریات علمی-پژوهشی مهندسی

25.چالش های ثبت مالکیت فکری فعالیت‌های پژوهشی

26.آموزش مهندسی از راه دور (آموزش الکترونیکی)

27.آموزش مهندسی از راه دور (دانشگاه پیام نور)

28.آموزش مهندسی در دانشگاه آزاد

29. دوره های کاردانی فنی و حرفه ای

30. معضل کتابسازی و پژوهش نمایی در آموزش مهندسی

31. ...

     زمینه‌های متعدد دیگری را می‌توان به‌فهرست فوق اضافه کرد. بررسی چالش‌های صدها موسسه آموزش مهندسی کشور، و برنامه‌های آموزشی متنوعی که در آنها اجرا می‌شود؛ مطالعه و بررسی وضعیت حدود 14000 عضو هیئت علمی آموزش مهندسی که در این مراکز به‌کار مشغولند؛ و از همه مهمتر پژوهش در زمینۀ بیش از 4/1 میلیون دانشجوی مهندسی و میلیونها دانش‌آموخته مهندسی کشور ، ضرورتی است که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. این وظیفۀ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و دانشگاه هاست که با ارزش گذاردن بیشتر به پژوهش‌های صورت گرفته در زمینۀ آموزش مهندسی، اساتید و پژوهشگران را ترغیب به‌انجام این‌گونه پژوهش ها بنمایند.

ح. م.، آذر 1394