پیشنهاد آموزشی

طراحی درس جدید تحصیلات تکمیلی «آموزش مهندسی»

جهانی شدن اقتصاد، پیشرفت‌های شگرف در فناوری و علوم شناختی و حرکتی جهانی به‌سمت ارزشیابی دستاورد محور برنامه‌های آموزشی، نیاز به تغییرات در مدل‌ سنتی عرضۀ آموزش مهندسی را به‌نحو فزاینده‌ای ضروری ساخته است. عنصر کلیدی در به‌اجرا گذاردن تغییرات در آموزش مهندسی، اعضای هیات علمی هستند. توسعۀ مهارت‌های حرفه‌ای اساتید نوعی حمایت سازمان‌یافته، برای کمک به‌ارتقای عملکرد اعضای هیات علمی است. اعضای هیات علمی در طول دوران کار حرفه‌ای خود با تنوعی از چالش‌ها روبرو می‌شوند، که مقابله با آنها نیاز به راهکاری سازمان یافته دارد. آزمون و خطا، و در مواردی مشورت با اساتید پیش‌کسوت، از رایج‌ترین روش‌های مقابله با این چالش‌ها بوده است. گرچه در گذشته نیز توسعه حرفه‌ای اعضای هیات علمی به‌گونه‌ای مطرح بوده است، ولی نیاز به‌این امر به‌طور فزاینده‌ای در دو دهۀ اخیر، افزایش یافته است. هدف این برنامه‌ها، که توسط مراکز آموزش مهندسی، و گاه انجمن‌های حرفه‌ای ارایه می‌شود، بهبود مهارت‌های آموزشی، پژوهشی و اجرایی اعضای هیئت علمی، به‌منظور کمک به‌ارتقای فرایند یاددهی-یادگیری است.

     یکی از اولین سوال‌هایی که در زمان برنامه ریزی برای عرضۀ اینگونه برنامه‌های مطرح می شود، محتوای آنهاست. در ارتباط با محتوای برنامه‌‌‌های توسعۀ مهارت‌های آموزشی اغلب این سوال اساسی مطرح می‌شود که تمرکز اصلی این برنامه‌ها باید بر کاربرد عملی فنون و شیوه‌های آموزشی بوده و یا مباحث مربوط به‌نحوۀ وقوع یادگیری (یعنی علوم شناختی) باید مورد تاکید بیشتر قرار گیرد. در پاسخ به این پرسش و تاکید بر ضرورت هر دو، شاید بتوان به‌گفته‌ای منسوب به انشتین استناد کرد که: «تئوری بدون عمل سترون است و عمل بدون تئوری کور». مهم‌ترین مواردی که در این گونه برنامه‌ها می‌تواند گنجانده شود، عبارتند از:

  • چگونگی یادگیری دانشجویان
  • سبک‌های یاد‌گیری و تدریس
  • تدریس موثر و یادگیری فعال
  • ارزایابی یادگیری و نمره دهی به تکالیف، پروژه‌ها و امتحانات
  • پیشگیری، تشخیص و برخورد با ناراستی‌های آکادمیک
  • برخورد با مشکلات دانشجویان و دانشجویان مشکل‌دار
  • طراحی و برنامه ریزی درس جدید
  • طراحی آزمون‌های موثر
  • استفاده موثر از فناوری‌های تدریس
  • ارسال تقاضا و مصاحبه برای عضویت در هیات علمی
  • راهبردهای موفقیت برای یک عضو هیات علمی جدید

این توانای‌ها می‌تواند با ارایه یک درس دانشگاهی مستقل، برگزاری کارگاه های آموزشی و سمینارها، جلسات بحث و گفتگو، تدریس مشترک با یک عضو با تجربه تر و یا تدریس نظارت شده به‌دست آید.

     کرسی یونسکو در آموزش مهندسی، به‌منظور توسعۀ مهارت‌های آموزشی آن‌دسته از اعضای هیات علمی، که در مراحل آغازین فعالیت حرفه‌ای خود هستند، و همچنین دانشجویان دکتری و پسا دکتری مهندسی، که عضویت در هیات علمی و تدریس را به‌عنوان حرفۀ آتی خود انتخاب کرده اند، یک درس تحصیلات تکمیلی خاص را طراحی و پیشنهاد نموده است. هدف این درس، آموزش پیشرفت‌های جدید در زمینۀ یاددهی-یادگیری و نحوۀ آماده شدن برای تدریس، ارایه موفق در کلاس و ارزیابی میزان یادگیری دانشجویان است. فعالیت‌های این درس به‌صورت تلفیقی از ارایه مطالب نظری و کارگاه‌های ارایۀ عملی آموخته‌هاست. برای این درس یک کتاب درسی نیز تالیف گردیده و توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است. سرفصل‌ها و دیگر مشخصات در نظر گرفته شده برای این درس در ادامه به پیوست آمده است.

ح. م. شهریور 1396