پیشنهاد آموزشی

آموزش مهندسی در ایران

 

براساس مدارك موجود، ايرا‌ن زمين زادگاه و محل پيدايش بسياري از نوآوري‌ها و اختراعات بوده و همچنين تعداد زيادي از اكتشافات علمي و فني توسط متفكران ايراني انجام و در تاريخ ثبت شده است. تا قبل از سلسله قاجار، آموزش فني در تمام زمينه‌ها، به‌‌صورت استاد-شاگردي، بدون اندك تغييري از گذشته‌هاي دور، برقرار بود. در دوران قاجار، به‌دليل گسترش رابطه با اروپا، اقداماتي براي تغيير نظام آموزش صنعتي ايران و توجه به‌نظام تعليم و تربيت اروپايي به‌عمل آمد. دارالفنون، که می توان آنرا اولین موسسه به سبک مدارس عالی اروپا دانست، به دستور میرزاتقی خان امیر کبیر برپا و در ششم دیماه 1230 رسما افتتاح گردید. در سال 1313، اولين دانشگاه كشور تاسيس شد. همزمان با آغاز به‌كار دانشگاه تهران، آموزش دانشگاهي مهندسی نيز در كشور ما بنا نهاده شد. آموزش مهندسی در ایران پس از انقلاب اسلامی تحولات زیادی را پشت سر گذارده است. 

     آموزش نوين مهندسي در ايران براي اولين بار از سال 1313 در دانشكده فني دانشگاه تهران آغاز شد. در طی این سال‌ها آموزش مهندسی کشور فراز و نشیب‌های فراوانی را پشت سر گذارده است. تا پيش از انقلاب تعداد مراکز عرضه کننده آموزش مهندسی محدود بود و اغلب برنامه ريزي‌هاي آموزشی صورت گرفته در دانشكده فني دانشگاه تهران در سطح ملي به كار گرفته مي‌شد. پس از انقلاب برنامه‌ريزي آموزش مهندسي به‌صورت متمركز و توسط كميته‌هاي برنامه ريزي وزارت علوم انجام گردید. اقبال دانشجویان به تحصیلات دانشگاهی، و به‌ویژه مهندسی، رقابت سختی را برای چند دهه در بین متقاضیان ورود به آموزش عالی ایجاد کرد. برای پاسخ گویی به این تقاضا، آموزش مهندسی نیز گسترش زیادی پیدا کرد، تا حدی که در فاصله یک دهه (1381 تا 1391) میزان نام نویسی دانشجویان در رشته های مهندسی کشور متوسط نرخ رشدی برابر با 4/13% داشته است. بر طبق آمار موجود، در سال تحصیلی 92-91 تعداد 4368000 دانشجو در مراکز آموزش عالی ایران ثبت نام نموده بودند که حدود یک سوم این تعداد، یعنی 1435000 نفر، در گروه فنی و مهندسی به تحصیل اشتغال داشته اند. این دانشجویان در 747 برنامه آموزشی و در 15224 رشته/ محل تحصیل می‌کرده‌اند. تعداد اعضای هیئت علمی مراکز آموزش مهندسی در این سال 14400 نفر بوده است. مقایسه تعداد اساتید و دانشجویان مهندسی نسبت ا به 100 را به دست می دهد. در سال تحصیلی 92-91 حدود 60% دانشجویان مهندسی کشور در موسسات غیر دولتی تحصیل می کرده اند. 

     در سال‌های اخیر، و به‌دنبال گذر از چند دهه گسترش کمّی آموزش مهندسی، به‌تدریج  تعادلی بین تعداد متقاضیان ورود به‌آموزش عالی و ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها، در حال شکل گرفتن است. در چنین شرایطی، در آینده‌ای نه‌چندان دور، متقاضیان آموزش مهندسی در پی انتخاب مراکزی خواهند بود که در محیط رقابتی ایجاد شده، آموزش‌های بهتری را عرضه کنند. بدین‌گونه است که ارتقای کیفیت آموزش جایگزین گسترش کمّی آن خواهد شد. 

     در چند دهۀ اخير، و به‌دنبال عرضه روش‌ها، فرايندها و ابزارهاي جديد آموزش و انتقال مفاهیم؛ آموزش مهندسي نيز به‌سرعت متحول شده و پژوهش‌هاي مرتبط با آن به‌طور وسيعي گسترش يافته است. در چنين شرايطي، آگاهي از تازه‌ترين دستاوردها در زمينۀ آموزش مهندسي، روش‌های نوین یاددهی یادگیری، و در صورت نیاز بومي كردن آنها با توجه به‌شرايط ملي، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. به‌عنوان پیش نیازی برای رسیدن به این هدف، توجه بیشتر به‌ایجاد ساختارهایی برای ‌پژوهش در زمينۀ آموزش مهندسي و انجام فعالیت‌های سامان‌یافته برای بالابردن کیفیت آموزش‌های ارایه شده، ضروری می‌باشد. تعریف پایان نامه‌ها و پروژه‌های پژوهشی در زمینه‌های مختلف مرتبط با آموزش مهندسی قدمی مهم در این ارتباط می باشد. حمایت از پژوهش‌های صورت گرفته در زمینۀ آموزش مهندسی جزو اهداف کرسی یونسکو در آموزش مهندسی در نظر گرفته شده است. علاقمندان به کسب اطلاع بیشتر در مورد مهندسی و آموزش آن در ایران می توانند به منابع زیر مراجعه نمایند.

  •   حجازي، جلال. 1377. تحليل تاريخي آموزش فني و مهندسي در ايران و جهان و آينده نگري براي آينده. فرهنگستان علوم، شاخه مهندسي مواد. 621 ص.
  •  حجازي، جلال، 1378. تحليلي بر بنيان گذاري آموزش نوين و آموزش مهندسي در دوران قاجار، مجله آموزش مهندسي ايران، شماره 1، سال اول.
  •  فرشاد, مهدي. 1364. تاريخ مهندسي درايران. انتشارات نگارش.
  •  رضاییان فرزین. 1393. 5000 سال مهندسی ایرانی. شرکت طلوع ابتکارات تصویری.

ح. م.، اسفند 1391