پیشنهاد آموزشی

بررسی علل بی‌انگیزگی دانشجویان مهندسی

در چند سال اخیر، گزارش‌‌های متعددی از بی‌انگیزگی دانشجویان از سوی اساتید ارائه شده است. به‌منظور بررسی این مسئله، در خرداد ماه 1396، یک نظرسنجی مقدماتی از حدود 200 نفر از دانشجویان کارشناسی مهندسی پردیس فنی صورت گرفت. در این نظرسنجی، تنها یک سوال زیر از دانشجویان پرسیده شد:

«گفته میشود دانشجویان بی انگیزه شده اند، اگر چنین است علت چیست؟».

این نظرسنجی، که به‌صورت کتبی و با همکاری اساتید دانشکده‌های مختلف، در ابتدای یکی از جلسات درس ایشان صورت گرفت، اطلاعات با ارزشی را به‌دست داد. این اطلاعات، مبنای مناسبی را برای طراحی یک پرسشنامۀ نظرسنجی گسترده‌تر، در مورد شناسایی دقیق‌تر علل بی‌انگیزگی دانشجویان، مهیا کرد.

پرسشنامه ای که به‌این منظور تهیه شد، از سه بخش تشکیل شده بود (پیوست). در بخش اول پرسشنامه، فرض بر انگیزه دار بودن دانشجویان گذارده شده بود و برای کسب اطلاعات در این مورد چهار سوال زیر طراحی شد:

  1. برای زندگی انگیزه دارم
  2. برای درس خواندن انگیزه دارم
  3. نسبت به آینده امیدوارم
  4. به آینده کاری خوشبین هستم

بخش دوم پرسشنامه با این پیش فرض طراحی شد، که دانشجوی مورد پرسش، به‌درجاتی بی‌انگیزه است. برای این قسمت، با استفاده از نظراتی که دانشجویان در نظرسنجی مقدماتی ابراز کرده بودند، 27 سوال طراحی شد (جدول 1). هشت سوال اول این قسمت در مورد نقش دانشگاه و اساتید در بی‌انگیزگی دانشجویان است. هفت سوال بعدی وجوه مختلف برنامۀ درسی را عامل موثر می‌داند و بالاخره دوازده سوال انتهایی، به عوامل خارج از محیط آموزشی، که بر بی‌انگیزگی تاثیر می‌گذارند، اختصاص یافته است. در بخشهای اول و دوم پرسشنامه، دانشجویان با انتخاب یکی از 5 گزینۀ خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم و بسیار کم، نظر خود را در مورد تاثیر هر سوال بر افزایش یا کاهش انگیزه، ارائه داده اند.

در بخش سوم پرسشنامه، از دانشجویان خواسته شد تا نظرات خود را در مورد دو سوال زیر به‌طور مشروح بیان کنند:

  1. دیگر عوامل تأثیر گذار در بی‌انگیزگی کدامست؟
  2. راهکارهای پیشنهادی شما برای کاهش بی‌انگیزگی چیست؟

بیش از 900 دانشجوی کارشناسی دانشکده های مهندسی برق و کامپیوتر، شیمی، صنایع، عمران، متالورژی و مواد، معدن، مکانیک و نقشه برداری دانشگاه تهران، در این نظرسنجی شرکت نمودند. بیشتر پاسخ دهنده‌ها دانشجویان سال‌های دوم، سوم و چهارم کارشناسی بوده‌اند. تعداد دانشجویان پسری که پرسشنامه را تکمیل کرده‌اند دو برابر دانشجویان دختر بوده است (جدول 2).

در پاسخ به چهار سوالی که با فرض انگیزه دار بودن دانشجویان طراحی شده بود، انگیزه برای درس خواندن کمترین رتبه را به‌خود اختصاص داد (نمودار 1).

عوامل موثر در بی‌انگیزگی دانشجویان، به‌ترتیب اهمیت، در نمودار 2 آمده است. همچنان که در این نمودار دیده می‌شود  اجبار به انتخاب رشتۀ تحصیلی، نداشتن علاقه به‌رشتۀ تحصیلی، مسایل خانوادگی و درگیری‌های عاطفی چهار عاملی هستند که کم‌ترین تاثیر را در بی‌انگیزگی دانشجویان داشته‌اند. از سوی دیگر، خشک و تئوریک بودن دروس، کم بودن فعالیت‌های عملی و مهارتی و برآورده نشدن انتظارات در دانشگاه، سه عاملی هستند که از نظر دانشجویان دانشکده فنی دانشگاه تهران بیشترین تاثیر را در بی‌انگیزگی آنها داشته است. در پاسخ به دو سوال تشریحی این نظرسنجی، که دیگر عوامل تأثیر گذار در بی‌انگیزگی و راهکارهای پیشنهادی دانشجویان برای کاهش بی‌انگیزگی را مورد پرسش قرار داده بود، دانشجویان نظرات و پیشنهادات جالب و سودمندی را ارایه دادند.

نتایج نظرسنجی از دانشجویان هر دانشکده به‌طور مجزا تنظیم و برای بررسی و در صورت نیاز اقدام، به‌دانشکده مربوطه ارسال شد. بررسی تفصیلی نظرسنجی صورت گرفته در دانشکده های فنی دانشگاه تهران بزودی منتشر می‌شود. برای بررسی تعمیم پذیری نتایج این نظر سنجی، نظر سنجی مشابهی در دانشکده های مهندسی دانشگاه خواجه نصیر نیز انجام شد. مراکز آموزش مهندسی می توانند برای بررسی علل بی انگیزگی دانشجویانشان نظر سنجی های مشابهی را سامان دهند. کاربرگه نظر سنجی که در اینجا گزارش شد، به پیوست آمده است.

ح.م.  آبان 1397


217 بازدید