چالش های ارتباط صنعت با دانشگاه

همچنان که کالای تولید شده در یک کارخانه باید رضایت مصرف کنندگان را به‌دست آورد، تا بقا و رشد کارخانه تضمین شود؛ محصولات دانشگاه، یعنی دانش آموختگان، نیز باید بتوانند ...

همچنان که کالای تولید شده در یک کارخانه باید رضایت مصرف کنندگان را به‌دست آورد، تا بقا و رشد کارخانه تضمین شود؛ محصولات دانشگاه، یعنی دانش آموختگان، نیز باید بتوانند خواسته‌های صنایع را، که مصرف کننده تولیدات دانشگاه هستند، برآورده نمایند. تعامل و ارتباط دایمی بین تولید کننده و مصرف کننده ضرورت برقراری شرایط فوق است. آیا چنین ارتباطی بین دانشگاه و صنعت در کشور ما وجود دارد؟ اگر از استادان و مدیران یک مرکز آموزش مهندسی سوال شود که دانش آموختگان (محصولات) چند سال گذشته شما در کجا جذب شده و به چه کاری مشغولند؛ یا اینکه در محیط کارشان به‌چه توانایی‌هایی نیاز دارند که در دانشگاه آموزش داده نمی شود، با پاسخ روشنی روبرو نخواهیم شد. از سوی دیگر، ارباب صنعت نیز به این سوال که توانایی‌های دانشگاه چیست و چه کمک‌هایی می‌تواند در جهت پیشبرد هدف‌های صنعت داشته باشد؛ اغلب پاسخ درخوری ندارند.

در دنیایی، که با گذر از دوران ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﻋﺼﺮ داﻧﺎﻳﻲ و ﺗﻮﺳﻌﻪ داﻧﺶ ﺑﻨﻴﺎن را آغاز کرده است، ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ بیش از پیش گسترش یافته و ﺑﻪﺿﺮورﺗﻲ ﺣﻴﺎﺗﻲ و اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ، ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ. داﻧﺸﮕﺎﻫ‌‌ﻬﺎ، در اداﻣﻪ ﻣﺄﻣﻮریت‌های آﻣﻮزﺷﻲ و ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺳﻨﺘﻲ ﺧﻮد، ﻣﺴﺌﻮلیت‌های ﺟﺪﻳﺪی را در ﻧﻈﺎم ﻣﻠﻲ ﻧﻮآوری، جهت ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻨﺎوری و ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ، ﻋﻬﺪه دار ﺷﺪه و ﺑﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ داﻧﺶ دارای ارزش اﻗﺘﺼﺎدی، زﻣﻴﻨﻪﻫﺎی ﻧﻮآوری ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ داﻧﺶ را ﺑﺮای ﺑﻨﮕﺎﻫﻬﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و ﺻﻨﻌﺖ، ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮده‌اﻧﺪ. در دنیای پیشرفته، ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺎﻣﻬﺎی ﻧﻮآوری ﺑﺮ ﻗﺮار ﻣﻲﺷﻮد‪.«ﻧﻈﺎم ﻧﻮآوری» ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﻧﻬﺎدﻫﺎی دوﻟﺘﻲ و ﻏﻴﺮ دوﻟﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ و ﻫﻤﻜﺎری آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻮآوری ﻣﻲﺷﻮد. کارﻛﺮدﻫﺎی اﺻﻠﻲ ﻧﻈﺎم ﻧﻮآوری ﺧﻠﻖ دانش، اﻧﺘﺸﺎر داﻧﺶ و ﺑﻬﺮهﺑﺮداری از داﻧﺶ اﺳﺖ .ﻧﻈﺎﻣ‌ﻬﺎی ﻧﻮآوری ﭼﺮﺧﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻋﻠﻢ ﺗﺎ ﺛﺮوت را ﺗﺤﻘﻖ ﻣﻲﺑﺨﺸﻨﺪ1.

امروزه، ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاری ﻳﻚ ﻣﻠﺖ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺛﺮوت ﺑﻪﻃﻮر ﻓﺰاﻳﻨﺪه‌ای ﺑﻪ‌ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاری در ﺗﻘﻮﻳﺖ «ﻣﺜﻠﺚ داﻧﺶ» واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ. مثلث دانش، ﻛﻪ از آﻣﻮزش، پژوهش و ﻧﻮآوری ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه است؛ اشاره به تعامل این سه عامل، که محرکهای اصلی جامعه مبتنی بر دانش‌اند، دارد. در روﻳﻜﺮد ﻧﻈﺎم ﻧﻮآوری، ﺑﺮ اﻫﻤﻴﺖ ﺗﻌﺎﻣﻞ داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ. در چنین شرایطی داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺘ‌‌‌ﻬﺎی آﻣﻮزﺷﻲ و ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺳﻨﺘﻲ ﻓﺮاﺗﺮ ﺑﺮوﻧﺪ و ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ جدیدی را ﺑﺮ ﻋﻬﺪه ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ، ﻛﻪ ﻫﺪف آن ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﺻﻨﻌﺖ و ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﺑﺎ آن، ﺑﻪ‌ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﻛﺸﻮر اﺳﺖ.

ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎی اﺻﻠﻲ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ داﻧﺎﻳﻲ عبارتند از: ﻧﻮآوری، ﻧﻴﺮوی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻦ، واﺣﺪﻫﺎی ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺷﺮﻛﺘﻬﺎی ﻛﻮﭼﻚ و ﻣﺘﻮﺳﻂ داﻧﺶ ﺑﻨﻴﺎن. زﻳﺮﺳﺎﺧﺘ‌ﻬﺎی ﻋﻤﺪه اﻳﻦ ﻋﺼﺮ نیز داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎی ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻦ و ﻣﺮاﻛﺰ رﺷﺪ و ﭘﺎرﻛﻬﺎی ﻋﻠﻢ و ﻓﻨﺎوری هستند .در دنیای جدید، ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری ارﺗﺒﺎط ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻴﻦ داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺎﻳﺪ راﻫﺒﺮدﻫﺎ و راﻫﻜﺎرﻫﺎی ﺟﺪﻳﺪی را در ﭼﺎرﭼﻮب ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﻬﺎی ﻧﻮآوری اﺗﺨﺎذ ﻛﺮد. داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﻛﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰی و ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎی آﻣﻮزﺷﻲ وﭘﮋوﻫﺸﻲ آن ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖﮔﺮا و ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ اﺛﺮﺑﺨﺸﻲ در ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺑﺎﺷﺪ، «دانشگاه کارآفرین» ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲﺷﻮد. در دنیای امروز، دانشگاه کارآفرین در کنار نظام نوآوری و صنعت دانش بنیان، سه رکن ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪار را تشکیل می دهند. ﻫﻤﻜﺎری داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ در ﻧﻈﺎم ﻧﻮآوری ﺗﺎﺑﻌﻲ از ﻣﻴﺰان داﻧﺶ ﺑﻨﻴﺎن ﺑﻮدن ﺻﻨﻌﺖ، ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻦ ﺑﻮدن داﻧﺸﮕﺎه و داﻧﺶ ﺑﻨﻴﺎن ﺑﻮدن دوﻟﺖ اﺳﺖ. در کشور ما، نظام نوآوری، به گونه ای که پیشتر آمد، به دلایل متعددی گسترش نیافته است.

            ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ در اﻳﺮان دارای ﺳﺎﺑﻘﻪای بیش از 80 سال و ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻋﻤﺮ اولین داﻧﺸﮕﺎه ﻛﺸﻮر اﺳت؛ اﻣﺎ ﺑﻪرﻏﻢ کوششهایی که صورت گرفته، ﻫﻨﻮز راﺑﻄﻪای نظام‌‌‌مند بین این دو، ایجاد نشده است.  ﻃﻲ دﻫﻪﻫﺎی اﺧﻴﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﻲ و در ﻗﺎﻟﺐ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎم ﻣﻠﻲ ﻧﻮآوری؛ ﺑﺎ روﻳﻜﺮد زﻣﻴﻨﻪ ﺳﺎزی، ﺗﺴﻬﻴﻞ و ﺗﺴﺮﻳﻊ ارﺗﺒﺎط اﺛﺮﺑﺨﺶ ﺑﻴﻦ داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ .در ﺳﻨﺪ ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز 1404 ﻛﺸﻮر، ﺑﺮ ﺗﻮﺳﻌﺔ داﻧﺶ ﺑﻨﻴﺎن، ﺑﺎ رﻋﺎﻳﺖ ﻣﺸﺨﺼﺎﺗﻲ ﭼﻮن اﺳﺘﻔﺎدة ﺑﻬﻴﻨﻪ از ﻋﻠﻢ، ﻓﻨﺎوری و ﻧﻮآوری و ﻧﻴﺰ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﻴﻦ ﺗﻤﺎم ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﺣﻮزهﻫﺎی ﻋﻠﻮم ﭘﺎﻳﻪ، ﻋﻠﻮم ارزﺷﻲ و ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ، ﻋﻠﻮم ﻛﺎرﺑﺮدی و ﻓﻨﺎوری ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌﺔ ﺧﺮدورز و ﻓﻀﻴﻠﺖﻣﺪار، ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺷﺪه است.

در اردﻳﺒﻬﺸﺖ1361ﺷﻤﺴﻲ ﻣﺼﻮﺑﻪای ﺑﺎ ﻫﺪف اﻳﺠﺎد زﻣﻴﻨﻪﻫﺎی ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻣﻴﺎن داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ در ﻫﻴﺌﺖ دوﻟﺖ ﺑﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس آن در وزارت ﻋﻠﻮم دﻓﺘﺮی ﺑﻪ ﻧﺎم «دﻓﺘﺮ ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه ﺑﺎ ﺻﻨﻌﺖ» اﻳﺠﺎد ﺷﺪ .ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺄﺳﻴﺲ اﻳﻦ دﻓﺘﺮ، دﻓﺎﺗﺮ ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ در وزارﺗﺨﺎﻧﻪﻫﺎی نفت، ﺻﻨﺎﻳﻊ، ﻣﻌﺎدن و ﻓﻠﺰات، ﻧﻴﺮو، راه و ﺗﺮاﺑﺮی، ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزی، ﻛﺎر و اﻣﻮر اﺟﺘﻤﺎعی، ارﺗﺒﺎﻃﺎت و ﻓﻨﺎوری اﻃﻼﻋﺎت و ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ اﻳﺠﺎد ﺷﺪ ﺗﺎ وﻇﻴﻔﻪ ﺗﺤﻘﻖ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ در ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ را ﻋﻬﺪه دار ﺑﺎﺷﻨﺪ .ﺑﻪ ﻋﻼوه دﻓﺎﺗﺮ ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻴﺰ در 34 داﻧﺸﮕﺎه اﻳﺠﺎد ﺷﺪﻧﺪ .اﻳﺠﺎد اﻳﻦ دﻓﺎﺗﺮ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺮای ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ .در ﺳﺎل 1365ﺷﻮراﻫﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﺎم «ﺷﻮرای ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ دﻓﺎﺗﺮ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺻﻨﻌﺖ» در ﻫﻤﻴﻦ دﻓﺎﺗﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ اﻣﺎ در ﺳﺎل 1373ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻋﺪم ﻛﺎراﻳﻲ ﺗﻌﻄﻴﻞ ﺷﺪﻧﺪ .در ﻫﻤﻴﻦ دوران دﻓﺘﺮ ﻣﺮﻛﺰی ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه ﺑﺎ ﺻﻨﻌﺖ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی ﻋﻠﻤﻲ و ﺻﻨﻌﺘﻲ اﻳﺮان اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﻓﺖ .از ﺟﻤﻠﻪ اﻗﺪاﻣﺎت دﻳﮕﺮ دوﻟﺖ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ اﻳﺠﺎد ﺷﻮرای ﻋﺎﻟﻲ ارﺗﺒﺎط داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘ‌‌—ﻬﺎی اوﻟﻴﻪﺗﺸﻜﻴﻞ آن در وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺳﻨﮕﻴﻦ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ2.

با وجود اقدامات متعدد صورت گرفته، هنوز رابطه دانشگاه و صنعت در کشور ما، با شرایط مطلوب فاصله زیادی دارد. زمانی که سه رکن دولت، صنعت و دانشگاه نقش خود را به‌درستی بازی کنند، ارتباط و تعامل سازنده بین آنها امکانپذیر می‌‌‌‌‌گردد. بدیهیست که شرایط اجتماعی و اقتصادی، نقشی تعیین کننده در برقرار ی چنین شرایطی دارد. با این‌حال، انجام اقداماتی چند، کمک بسیاری به‌تسهیل ارتباط دانشگاه و صنعت، و به دنبال آن شکوفایی اقتصادی کشور خواهد داشت1.

  1. افزایش اﺧﺘﻴﺎرات داﻧﺸﮕﺎﻫ‌‌ﻬﺎ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰﻳ‍ﻬﺎی آﻣﻮزﺷﻲ و ﭘﮋوﻫﺸﻲ، جهت پاسخگویی به‌نیازهای امروز و فردای صنعت؛
  2. بازنگری برنامه های درسی، به‌منظور تقویت توانایی‌های مهارتی و نگرشی دانش آموختگان. این امر از طریق ارزشیابی برنامه های آموزش مهندی، و اعمال نتایج آن، حاصل می‌شود؛
  3. بازنگری نظام ارزیابی و ارتقای اساتید به‌منظور تشویق آنها به‌همکاری بیشتر با صنعت. این امر با بازنگری آیین نامۀ ارتقاء اعضای هیات علمی، محقق می‌شود؛
  4. توسعه نهادهای واسط (مانند پارک‍ها و مراکز رشد) به‌منظور تجاری سازی دستاوردهای علمی دانشگاهها؛
  5. تاسیس مراکز پژوهشی مشترک به‌منظور مستمر کردن ارتباط دانشگاه و صنعت؛
  6. توسعه مراکز پژوهشی در صنعت و دعوت از اساتید دانشگاه برای همکاری؛
  7. رقابت پذیرتر کردن صنعت با افزایش نقش بخش خصوصی در صنعت و اقتصاد
  8. توسعه نظام یادگیری فناورانه در صنعت توسط انتقال فناوری از مبدا به مقصد.
  9. برقراری سیستم رصد کردن روند تخصیص و اجرای پژوهش‌ها، و پیگیری میزان کارایی پژوهش‌های خاتمه یافته. 

مشروح مطالبی که در این نوشته آمده، در مقاله جداگانه ای منتشر شده است3. (پیوست)

-------------------------

1. توفیقی جعفر و نورشاهی نسرین 1391. اراﺋﻪ راﻫﻜﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻫﻤﻜﺎرﻳ‌ﻬﺎی داﻧﺸﮕﺎه و ﺻﻨﻌﺖ در اﻳﺮان،فصلنامه آموزش مهندسی ایران، سال چهارم،  شماره 56،  زمستان 1391،  صص 95-75.

2. شفیعی مسعود و یزدانیان وحید. 1386. ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻦ ﺻﻨﻌﺖ و داﻧﺸﮕﺎه: از رﻫﻴﺎﻓﺘﻬﺎی ﻋﻤﻠﮕﺮا ﺗﺎ رﻫﻴﺎﻓﺘﻬﺎی ﻧﻬﺎدﮔﺮا، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ آﻣﻮزش ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ اﻳﺮان ﺷﻤﺎره 36، ﺳﺎل ﻧﻬﻢ، صص 81 -110.

3. معماریان حسین. 1397. مروری بر چالشهای ارتباط دانشگاه و صنعت در ایران. سومین کنفرانس ملی ژئومکانیک نفت، 2 و 3 بهمن 1397، صفحات 1 الی 14.

ح. م. بهمن 1397


403 بازدید
نظر شما چیست
چالش های ارتباط صنعت با دانشگاه