طراحی مهندسی

طراحی مهندسی

نویسنده: دکتر حسین معماریان
انتشارات: موسسه انتشارات دانشگاه تهران
تاریخ: ۱۳۹۲
تعداد صفحات: 478

درباره‌ی کتاب

طراحی، اوج فعالیت‌های مهندسی است. مهندسان، با به‌کارگیری قوه تخیل و مهارت‌های حرفه‌ای خود، نقش موثری در طراحی و شکل‌گیری دنیای کنونی ما داشته‌ اند. در شرایطی که آموزش مهندسی، در سال‌هایی که از هزارۀ سوم می‌گذرد، تاکید بر طراحی را بیش از پیش افزایش داده است، نیاز به‌ارتقاء جایگاه تفکر خلاق و طراحی‌مهندسی در آموزش عالی کشور، به‌شدت احساس می‌شود. دستیابی به‌این هدف می‌تواند به‌صورت‌های مختلف، از جمله با اختصاص درس مستقل طراحی مهندسی، در سال‌های پایانی دوره‌کارشناسی؛ یا هدایت هرچه بیشتر پروژه‌های کارشناسی به‌سمت فعالیت‌های تیمی و دارای محتوای طراحی، محقق شود. محتوای کتاب حاضر به‌گونه‌ای طراحی گردید که برای درس طراحی مهندسی و هم‌چنین پروژۀ کارشناسی رشته‌های مختلف مهندسی کشور، قابل استفاده باشد. این کتاب همچنین می‌تواند برای دانش‌آموختگان مهندسی نیز، که در صنعت به‌طراحی اشتغال دارند، مفید واقع شود.

طراحی مهندسی یک فرایند معیوب و با انتهای باز است، و به‌خلاف دیگر مسایل مهندسی یک راه حل واحد نداشته و راه‌حل‌های متصور آن را نیز نمی‌توان با یک الگوریتم یا روش ریاضی خاص، تعیین کرد. به‌عنوان مثال، با الگوریتم ها و روابط ریاضی نمی‌توان نیازهای ذینفعان اصلی طراحی؛ یعنی کارفرما، مصرف کنندگان و اجتماع، را تعیین کرد. برای بررسی فعالیت‌های دارای ساختار معیوب و کمک به‌تصمیم گیری و انتخاب بهینه از میان گزینه‌های محتمل، مهندسان فرایند طراحی را سامان داده و روش‌ها و ابزارهایی را برای انجام بایستۀ آن، به‌کارمی‌برند. تاکید اصلی کتاب حاضر بر طراحی مفهومی یا بخشی از فرایند طراحی است که منجر به‌یافتن گزینه‌های طراحی می‌شود. کتاب طراحی مهندسی به‌صورت خودآموز، هدفدار و پروژه محور طراحی شده است.

  • خودآموز است، چون تیم طراحی می‌تواند با مطالعه آن، فرایند طراحی را مرحله به‌مرحله، به‌پیش ببرد.

  • هدف‌دار است، چون فهرست مفاهیم تازه و دستاوردهای مورد انتظار از هر فصل کتاب، مشخص شده است. در پایان هر فصل نیز با طرح سوالات مناسب، ابزاری برای ارزیابی میزان دسترسی به‌هدفها، به‌دست داده شده است.

  • پروژه محور است، چون کتاب با تشریح گام به‌گام چند پروژۀ واقعی، فرایند طراحی را آموزش می‌‌دهد.

محتوای کتاب در دو بخش و چهارده فصل سامان یافته است. پنج فصل بخش اول کتاب به‌پاسخ این سوال می پردازد که طراحی مهندسی چیست؟ در این بخش، فرایند طراحی و ابزارها و روش‌هایی که برای انجام آن پیشنهاد شده، معرفی شده اند. افرادی که مایلند به‌طراحی مهندسی بپردازند باید ابتدا چند مهارت را در خود تقویت کنند. از آن جمله است کسب مهارت در تفکر خلاق و کارگروهی. به‌این منظور، در این کتاب فصول مستقلی به روش‌های توسعه تفکر خلاق و کار تیمی، اختصاص داده شده است.

بخش دوم کتاب پاسخگوی این سوال است که طراحی مهندسی چگونه انجام می‌شود؟ هر یک از چند فصل اول این بخش از کتاب به‌یکی از مراحل فرایند طراحی اختصاص یافته است. ابزارها و تکنیک‌های متعددی که در کتاب بررسی شده اند، توسط مثال‌های موردی متعدد، به‌کار گرفته شده‌اند. تکمیل موفقیت آمیز پروژۀ طراحی، محتاج برآورد دامنۀ فعالیت‌های پروژه، برنامه زمان‌بندی و منابع مورد نیاز آن است. از اینرو، در فصلی از کتاب برخی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت پروژه‌های طراحی، معرفی شده‌اند. در ادامۀ این بخش از کتاب، چند مورد دیگر، که به‌گونه‌ای به‌طراحی مربوط می‌شوند، مورد بحث قرارگرفته اند. از آن جمله است: نحوۀ ساماندهی و ارایۀ گزارش نتایج طراحی، ساخت و مونتاژ گزینۀ انتخاب شده، و همچنین درنظر گرفتن مواردی چون قابل خرید بودن، قابل اعتماد بودن، قابل نگهداری بودن، پایداری زیست محیطی و کیفیت محصول طراحی شده. در ادامه، نقش اخلاق در طراحی مهندسی تشریح شده و به‌دنبال آن یک روش نوآورانه برای ابداع و اختراع، معرفی شده است. در فصل پایانی کتاب، ضمن بحث در مورد نحوۀ آموزش طراحی مهندسی در ایران و جهان، الگویی برای ارایه درس طراحی  و پروژۀ کارشناسی مهندسی در کشور، ارایه شده است.